توضیحی درباره «صدمین» سال «روز جهانی زن»

پیشینه «روز جهانی زن» نیز یکی از مواردی است که گرفتار تشتت فکر و فاکت شده است. از همین رو برخی از امسال به اشتباه به عنوان «صدمین سالگرد روز جهانی زن» نام برده اند. از جمله خانم پروین اردلان نیز در گفتار خود به مناسبت دریافت جایزه اولاف پالمه آورده است: «آرزو داشتم در این روز بزرگ که مصادف است با صدمین سالگرد روز جهانی زن و یادآور مبارزات حق طلبانه زنان در سراسر دنیا، در میان شما باشم». انتظار می رود دست کم زنانی که در این جنبش فعال هستند اطلاعات دقیق تری نسبت به تاریخچه آن داشته باشند.
در مورد اینکه «مناسبت» روز جهانی زن به چه رویدادی باز می گردد، نه اختلاف، بلکه دو سه روایت گوناگون وجود دارد. برخی آن را به اعتصاب کارگران زن کارخانجات نساجی نیویورک در 8 مارس 1857 نسبت می دهند. برخی دیگر آن را به بزرگداشت صد و بیست و نه زن کارگر کارخانه نساجی «کوتون» در نیویورک باز می گردانند که در همبستگی با کارگران دیگر در هشتم مارس 1908 دست به اعتصاب زدند. صاحب کارخانه همه کارگران را در کارخانه حبس کرد و بعد به دلیل نامعلومی کارخانه دچار آتش سوزی شد و تماما سوخت و از بین رفت. تنها عده کمی از کارگران توانستند جان خود را نجات دهند ولی صد و بیست و نه زن کارگر اعتصابی در شعله های آتش سوختند.
در عین حال انقلاب مارس 1848 در آلمان و آغاز تشکیل کمون پاریس در مارس 1871 در فرانسه و سرانجام اعتصاب زنان کارگر سن پترزبورگ در هشتم مارس 1917 همگی سبب شدند که ماه مارس و به ویژه هشتم این ماه روز مناسبی برای بزرگداشت و یادآوری حقوق زنان باشد چرا که به این ترتیب بر خصلت انقلابی و پرولتاریایی آن تکیه می شد.
اما اینکه «روز جهانی زن» چگونه و چه زمانی شکل گرفت، تاریخچه دیگری دارد. نخستین بار کلارا زتکین در تاریخ 27 اوت 1910 در کنفرانس زنان انترناسیونال دوم که در کپنهاگ برگزار شد، پیشنهاد کرد سالانه روزی برای بزرگداشت زنان و یادآوری حقوق آنها تعیین شود بدون آنکه تاریخ معینی را پیشنهاد کند.
سال بعد، نخستین روز جهانی زن در نوزده مارس 1911 با تظاهراتی تنها در دانمارک، آلمان، اتریش، سوییس و آمریکا برپا شد که میلیونها زن در آن شرکت کردند. پس از آن روز جهانی زن در روزهای متفاوتی در فاصله بین فوریه تا آوریل برگزار می شد تا اینکه سرانجام ده سال بعد، در سال 1921 در دومین کنفرانس زنان کمونیست در مسکو تصمیم گرفته شد که روز هشتم مارس روز جهانی زن نامیده شود. شرکت کنندگان در این کنفرانس بیشتر به اعتصاب زنان کارگر کارخانجات نساجی سن پترزبورگ در هشتم مارس 1917 توجه داشتند که به انقلاب فوریه روسیه منجر شده بود. برخی نیز بر این عقیده اند که الکساندرا کولونتای انقلابی مشهور و دیگر زنان انقلابی که همرزم لنین بودند، هشتم مارس را پیشنهاد کردند. به هر روی، از آن زمان هشتم مارس به عنوان روز جهانی زن رسمیت یافت.
به این ترتیب، تنها رویدادی که امسال صدمین سالگرد آن است، حادثه سوختن صد و بیست و نه زن کارگر کارخانه نساجی نیویورک است و نه روز جهانی زن. اگر نخستین روز جهانی زن را در سال 1911 مبدا قرار دهیم، سه سال دیگر، و اگر رسمیت یافتن روز جهانی زن را در سال 1921 معیار بگیریم، سیزده سال دیگر باید صبر داشت تا روز جهانی زن صد ساله شود.